احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )
82
دائرة المعارف گياه درمانى ايران
ساختمان جسمى و مختصات روحى افراد دايما در حال تغيير و تحول است . چه عواملى سبب اين دگرگونى شگفت جسمى و روحى سالهاى طفوليت و كودكى ، قبل از بلوغ ، دوران بلوغ و بعد از بلوغ مىگردد ؟ اندام زيبا ، قيافه ، نشاط ، حركات لذتبخش ، خوشمزهگىهاى بدون مسبب ، مزاجهاى بدون محرك ، اشارات سحرآميز ، بيانات دلچسب و همآهنگى توازن جسمى ، زيبايى اندام ، وجاهت مفرط ، در بعضى صورتها پيوستگى ابرو ، قشنگى لب و غيره و غيره اين همه رموز مديون چه عواملى مىباشد ؟ اين عوامل چگونه به وجود مىآيند ، و به چه علت اين عوامل كه همهى آنها در عنفوان جوانى در حدّ اعلاى خود مىباشند ، در دوران كهولت خراب ، فرسوده ، كهنه و زيانآور مىگردند ؟ تا چند قرن پيش انسان خوشگذران و راحتطلب در جستجوى كيمياى سعادت يعنى نشاط جاودانى مىگشت و براى رسيدن به محبوب و مقصود خود از جادوگران ، طاسنشينان و مرتاضين استمداد مىجست . غافل از آنكه : بىدلى در همه احوال خدا با او بود * او نمىديدش و از دور خدايا مىكرد امروز در سايهى علم پزشكى و پيشرفتهاى شگرفت علوم شيمى و اتم ، مخفيگاه اسرارآميزى كشف شده ، و از راه كالبدشناسى و علم تجزيهى هر يك از اعضاء و جوارح پىبردهاند كه جز ذات غنى لايزالى پروردگار هيچ قدرتى نتوان در اين جسم صغير آن عالم كبير را با تمام خصوصيات و ريزهكاريها جاى دهد و چه مراكز فرماندهى پرقدرت و چه دستهبندىهاى مستقيم و غير مستقيم خودش انجام مىگيرد و اين قدرتها فعاليت حياتى خود را از دومين روزهاى دوران جنين ( رحم مادر ) تا آخرين لحظات زندگى بدون ثانيهاى وقفه انجام دهند . اينجاست كه بايد قبول كرد كه فرموده ( فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ ) . اين مراكز فرماندهى كل قوا در سرزمين وجود ، از سلولهايى تشكيل مىشوند كه به دستههاى مختلف در بدن انسان تقسيمبندى شدهاند . هر دسته و گروهى ، مواد شيميايى مخصوص به نام هورمون تهيه و به داخل عروق شعريه ( خون ) ترشح مىكند و بدين جهت اين دستگاه را دستگاه غدد درونريز و يا غدد مترشحهى داخلى مىنامند . هورمونها مواد شيميايى هستند كه از غدد معينى به داخل خون ترشح مىشوند و در نقاط دور دست بدن بر روى اعمال ساير غدد ، فعل و انفعالات شيميايى مانند سوختوساز مواد چربى ، مواد قندى ، پروتئين ( تركيبات گوشتى ) و تنظيم مقدار آب و املاح بدن اثر مىكنند . بدون ترشح و ترشحات غدد ادامه حيات امكانپذير نيست . كليه اعمال حياتى و فعاليتهاى جسمى و روحى تحت كنترل هورمونها انجام مىگيرد . نمو اندام و احشاء ، بلوغ ، بارورى زنان ، حيات جنين در دوران زندگى رحم ، تنظيم و تعادل فشار خون ، تنظيم سوخت و ساخت مواد قندى ، چربى ، گوشتى ، فعاليتهاى جسمى ، تمايلات جنسى ، ذوق ، تنظيم افعال مغز همه و همه تحت تأثير مستقيم هورمونها قرار دارند . غدد درونريز مسئول ادارهى امور حياتى هر موجود زنده مىباشد ، فقدان اين غدد باعث مرگ حتمى مىشود . اختلاف اعمال ترشحى آنها چه از جهت پركارى و چه از جهت كمكارى و نارسائى سبب عوارض خطرناك و آسيب روحى و جسمى مىگردد . براى اينكه خوانندگان عزيز كموبيش به ساختمان نسجى و چگونگى اعمال ترشحى و فعاليتهاى شيميايى اين كانونهاى حياتى آشنا شوند بهطور مختصر هريك از غدد درونريز را مورد بررسى قرار مىدهيم و تا آنجا كه به روشن شدن مطلب زيانى وارد نشود از اصطلاحات مشكل علمى و لغات تخصصى خوددارى مىشود كه مطلب كاملا واضح و در دسترس همگان قرار گيرد .